Wie Nederland doorkruist, twijfelt soms waar hij is. Teylingen, De Ronde Venen, Nissewaard, Meijerijstad, Lingewaard, Lansingerland, Het Hogeland, Halderberge, Drechterland, Dinkelland, Cranendonck, Bronckhorst, Beekdaelen, Altena. Hoe komen gemeenten toch bij zulke namen?

,,Ik was laatst op pad. Vroeg ik me af: waar ligt dat in vredesnaam, Berkelland?”, zegt Michiel de Vries. De hoogleraar Bestuurskunde (Radboud Universiteit) tilt er niet te zwaar aan. ,,Ach, dan zoek je het op. Geen ramp.”

Maar dat gemeentenamen een heet hangijzer zijn, erkent hij. ,,Daar zijn soms grote ruzies over’’.

Ieder jaar weer fuseren gemeenten: het aantal gemeenten daalde van 1209 in 1851 naar 342 anno nu. Het fusiespook slaat zo vaak toe dat de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten er maar een ’Handboek gemeentelijke herindeling’ voor heeft gemaakt. Daarin is een kleine passage gewijd aan de nieuwe naamgeving. ,,De naam van de nieuwe gemeente kan veel emotie oproepen in een herindelingsproces en een potentiële bron voor conflict en weerstand vormen. Van raadslid tot medewerker, van burger tot bedrijfsleven: iedereen heeft er een mening over en de belangen verschillen sterk’’, aldus de VNG, die erop wijst dat het cruciaal is om draagvlak te creëren.

Ongewenst referendum

Dat lukt niet altijd. Toen Millingen aan de Rijn, Ubbergen en Groesbeek moesten fuseren, sloeg de vlam in de pan tussen de gemeenten. Vanuit Millingen kwam ’Berg en Dal’ als optie naar voren, maar daar was men in Groesbeek faliekant tegen. Millingen wilde dan weer geen referendum. Boosheid alom. De uitkomst na veel gesoebat: er kwam tóch een referendum en tóch de naam Berg en Dal.

Ageren tegen een symbool

Sowieso zijn bewoners doorgaans gekant tegen de ’overname’ uit vrees voor de verschraling van voorzieningen, legt hij uit. ,,Of ze vinden het niet nodig. De naam is dan het symbool waar ze tegen ageren.’’En dus ontstaan vaak nieuwe gemeentenamen met een koepelkarakter. Wie de lijst van gemeenten van Nederland erbij pakt, ziet ze direct. West Maas en Waal, Twenterand, Koggenland, Dijk en Waard, De Wolden en Vijfheerenlanden sieren de gemeentekaart. Of neem de gemeente Molenlanden in Zuid-Holland, ontstaan uit een fusie van Giessenlanden en Molenwaard: beiden óók alweer samenraapsels van gemeenten.

Vaak zorgt dat voor een flink verlies aan bekendheid, weet Hendrik Beerda van Brand Alchemy. Hij onderzocht de kracht van gemeentenamen als merk, en merkte dat de fusiegemeenten doorgaans onderaan bungelen. ,,Mensen kennen de naam niet en hebben er niets mee’’, constateert hij. Tot zijn afgrijzen ziet hij hoe gemeenteraadsleden zich naar binnen keren als ze een nieuwe gemeentenaam moeten uitzoeken. ,,Er leven allerlei gevoeligheden. En dus gaan ze lekker vergaderen over of en welk bureau ze in zullen schakelen enzovoorts. Geven ze een briefing waar zo’n bureau ook niet veel mee kan. En vaak speelt er ook ego-gedoe: ’ik heb die naam bedacht’.”

Wie weet waar Waadhoeke ligt?

Terwijl een slecht gekozen naam fnuikend is voor de merkwaarde, legt hij uit. Waadhoeke kwam in het Steden en Streken Merkenonderzoek onderaan uit. Waadhoeke? Ja, de gemeente rond Franeker. Aha! ,,Je trekt met een slechte naam lastiger bezoekers, bewoners, bedrijven.’’

Toch kan het ook wél goed gaan, zegt Beerda. ,,Neem nu de gemeente Utrechtse Heuvelrug. Die hebben gekozen voor een naam die al bekend is en aanspreekt. Dat werkt. Vaak kijken gemeenten naar een riviertje of iets historisch, maar je moet kijken naar het element met de sterkste reputatie. De streek, of zelfs een monument. En stap dan maar even over het ego heen.’’

Ook hoogleraar De Vries bepleit een beetje relativering. Fusies blijven nog wel even plaatsvinden. En ja, er zitten overal lontjes. Maar moet dit nou de steen des aanstoots zijn? ,,Het is maar een naam, he.’’

Bron: De Telegraaf, door Koen Nederhof